Başarıda ilk 11 istikrarı mı, kadro derinliği mi daha önemli?

Kaç ismin değiştiği bize ne anlatıyor?

Galatasaray ilk 10 lig maçının her birine farklı bir ilk 11’le çıktı ve 25 puanla lider oldu. Erzurumspor FK ise önceki maçın kadrosunu dokuz karşılaştırmanın beşinde aynen korudu, 14 puan topladı. Bu iki örneğe bakıp sürekli oyuncu değiştirmenin daha iyi olduğunu söylemek kolay. Fakat Galatasaray’ın kenara aldığı oyuncuyla Erzurumspor FK takımının kenara alabileceği oyuncu aynı kalitede değilse, aslında neyi karşılaştırmış oluyoruz?

Bu soruya yanıt ararken kadro derinliğini hesaba katmak gerekiyor. Bir takımın oyuncu değiştirme imkânıyla, yaptığı değişikliğin sahadaki karşılığı birbirinden ayrı meseleler. Geniş ve güçlü bir kadro, teknik direktöre aynı görevi farklı oyuncularla yaptırma şansı verebilir. Daha sınırlı bir kadroda aynı isimlerin sürekli başlaması ise mutlaka bilinçli bir istikrar tercihi olmayabilir. Bu nedenle bu kez yalnız kaç ismin değiştiğine değil, takımın değerinin ve oyun süresinin hangi oyuncularda toplandığına da baktık.

Kadroda kaç kişi var, kaçına gerçekten güveniliyor?

Önce kadro genişliğiyle kadro kalitesini ayıralım. Kullandığımız kadro değeri kaydında Galatasaray’da 32, Erzurumspor FK kadrosunda 27 oyuncu var. Ama bu beş kişilik fark, seçenekler arasındaki kalite farkını anlatmaya yetmiyor. Üstelik iki takım da ilk 10 lig maçında 24 farklı oyuncuya süre verdi. “Daha çok oyuncu kullandı, demek ki kadrosu daha derindi” yorumu bu örnekte bir yere varmıyor.

Daha açıklayıcı bir ölçü için her takımda ligde en çok dakika oynayan 11 oyuncuyu seçtik. Bu bir ideal diziliş değil; mevkilere bakmadan, süresi en yüksek olan 11 isim. Sonra bu oyuncuların yayımlanmış piyasa değerlerini toplayıp aynı kaynaktaki toplam kadro değerine böldük. Böylece takımın ekonomik değerinin ne kadarının en çok kullanılan oyuncularda toplandığını gördük.

Galatasaray’da bu 11 oyuncunun değeri 231,5 milyon €, toplamın %60,7’si. Diğer oyuncuların yayımlanmış değeri 150 milyon € ediyor. Fenerbahçe’de çekirdeğin payı %56,9, kalan değer 112,7 milyon €; Beşiktaş’ta %54,8 ve 123,5 milyon €; Trabzonspor’da %54,5 ve 83,9 milyon €.

Bu sayılar dört takımın oyuncu değiştirebilmek için önemli bir ekonomik havuza sahip olduğunu gösteriyor. Yine de kalan oyuncuların hepsi her hafta sağlıklı, hazır ve teknik direktörün tercih ettiği alternatifler değildi. Bu toplamı doğrudan “o maçın yedek kulübesinin değeri” diye okumamak gerekiyor.

Erzurumspor FK örneği, oranın tek başına neden yetmediğini gösterdi

Erzurumspor FK kadrosunda en çok süre alan 11’in kadro değerindeki payı yalnız %33,5 çıktı. Oranı tek başına kullansaydık, değerin kalan oyunculara daha çok dağıldığını görüp çok derin bir kadrodan söz edebilirdik. Oysa bu 11’in dışındaki yayımlanmış toplam değer 15,4 milyon €. Galatasaray’daki 150 milyon €’nun yaklaşık onda biri.

Dolayısıyla aynı oranın arkasında çok farklı büyüklükler var. %40’lık bir alternatif oyuncu havuzu, toplam değeri 380 milyon € olan takımla 23 milyon € olan takımda aynı şeyi ifade etmiyor. Piyasa değerinin yaş ve yeniden satış beklentisi gibi unsurları da içerdiğini düşünürsek, daha pahalı bir oyuncunun her maçta daha iyi oynayacağını da varsayamayız.

Erzurumspor FK takımının neden az değişiklik yaptığını yalnız bu veriden kesinleştiremiyoruz. Ancak oynattığı oyuncuların süre dağılımı daha net bir şey söyledi: En çok süre alan 11, takımın sahada oynadığı toplam sürenin %83,6’sını üstlenmişti. Bu pay Galatasaray’da %76,5, Fenerbahçe’de %76,9, Beşiktaş’ta %79,2 ve Trabzonspor’da %78,7 oldu. Erzurumspor FK, benzer sayıda oyuncuya süre vermesine rağmen yükü daha dar bir çekirdekte toplamıştı.

İlk 11’i değiştirmekle maç içinde oyuncu değiştirmek aynı şey değil

Bir sonraki sorumuz şuydu: Maça başlayan oyuncular sahada ne kadar kalıyor? Her karşılaşmada ilk 11’de başlayanların oynadığı dakikaları topladık, 11’e böldük. Ardından bu ortalamayı normal 90 dakikanın yüzdesi olarak gösterdik. İlk 11 oyuncularının ortalama 81 dakika oynaması, bu ölçüde %90 demek.

Lig genelinde ilk 11 başlayan bir oyuncu ortalama 81,2 dakika, normal sürenin %90,3’ü kadar sahada kaldı. Galatasaray’da 80,9 dakika (%89,8), Fenerbahçe’de 81,8 dakika (%90,9), Beşiktaş’ta 81,5 dakika (%90,5), Trabzonspor’da 81,4 dakika (%90,5) gördük. Erzurumspor FK takımının ortalaması 82,8 dakika, yani %92,0 oldu.

Galatasaray her hafta başlangıç kadrosunu değiştirmiş olsa da, o gün maça başlayan oyuncularını sürekli erkenden kenara almamıştı. Erzurumspor FK takımının daha sabit bir ilk 11’le başlaması da bütün maçları aynı 11’le tamamladığı anlamına gelmiyordu. Başlangıç kadrosunun değişimi, maç içindeki değişikliklerin zamanı ve sezon boyunca yükün kaç kişiye dağıldığı üç ayrı bilgi; birini diğerinin yerine kullanınca resim bulanıklaşıyor.

Kadro kalitesinin etkisini nasıl azaltabiliriz?

Galatasaray’la Erzurumspor FK takımını doğrudan karşılaştırmak yerine önce her takımı kendi içinde karşılaştırdık. Bir önceki lig maçına göre en fazla iki oyuncu değiştirdiği maçları bir tarafa, en az üç oyuncu değiştirdiği maçları diğer tarafa koyduk. Böylece bir takımın başka bir takım kadar güçlü olmadığı için daha az puan toplaması, karşılaştırmanın temelini oluşturmadı.

Galatasaray’ın dört düşük değişiklikli maçında puan ortalaması 2,25, beş yüksek değişiklikli maçında 3,00 oldu. Fenerbahçe’de bu ortalamalar 1,20 ve 2,50; Trabzonspor’da 1,80 ve 3,00 çıktı. Beşiktaş ise ters yönde ayrıştı: En fazla iki değişiklik yaptığı beş maçta 2,00 puan alırken, daha fazla değişiklik yaptığı dört maçta 1,50 puanda kaldı.

18 takımın her birine eşit ağırlık verdiğimizde, düşük değişiklikli maçların ortalaması 1,26, yüksek değişiklikli maçlarınki 1,81 puandı. Fakat burada da hemen “üç oyuncu değiştir, daha çok kazan” sonucuna atlayamayız. Erzurumspor FK takımının yüksek değişiklikli grubu yalnız bir maçtan oluşuyor; başka takımlarda da iki maçlık gruplar var. Rakipler, iç saha–deplasman dağılımı ve Avrupa dönüşleri hâlâ aynı değil.

Bu farkları da hesaba katan ek bir kontrol yaptık: Takımları kendi içlerinde karşılaştırırken saha durumunu, rakiplerin diğer takımlara karşı puan ortalamasını ve Avrupa dönüşünü birlikte değerlendirdik. Daha fazla değişiklikle daha fazla puan arasındaki pozitif ilişki ortadan kalkmadı. Bu kontrol, “az değişiklik daha çok kazandırdı” görüşünü desteklemedi; ancak kadro kalitesini tamamen temizlediğimiz veya rotasyonun kazandırdığı puanı bulduğumuz anlamına da gelmedi.

Çünkü aynı takımın kadrosu bile her hafta aynı koşullarda değildi. Osimhen’in yerine kimin başladığıyla başka bir mevkideki değişiklik aynı ağırlıkta olmayabilir. Sakatlık ve ceza yüzünden yapılan değişiklikle, teknik direktörün dinlendirmek için yaptığı değişiklik de aynı karar değil. Oyuncu bazında müsaitlik ve o maça çıkan kadronun gücü olmadan, takımın toplam değerini modele eklemek bu farkları tek başına gideremez.

Avrupa takvimi de aynı kadroya farklı sorular sordu

Dört büyük takımın Avrupa dönüşündeki 15 lig maçında, bir önceki lig maçına göre ilk 11 değişikliği ortalama 3,47 oldu. Diğer 21 karşılaştırmada 1,90’dı. Dört takımın tamamında Avrupa dönüşü değişiklik sayısı yükseldi. Bu nedenle yüksek rotasyonu yalnız teknik direktörün sabit bir kadro kuramamasına bağlamak da eksik kalıyor; aynı oyuncu havuzu daha sık maç oynamak için kullanıldı.

Bu, az önceki değer karşılaştırmasını da daha anlamlı bir yere koyuyor. Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş ve Trabzonspor’un ilk 11 dışında önemli bir değeri var; Avrupa programında bu havuza başvurmaları anlaşılır. Ama değişikliklerin her birinin gönüllü bir dinlendirme olduğunu veya hepsinin işe yaradığını söyleyemiyoruz.

Araştırmalar da rotasyonu kadro gücünden ayrı ele almıyor. Avrupa’nın dört büyük ligindeki 16.720 maçı inceleyen bir çalışma, oyuncu değişiminin puanlarla ilişkisini kadro piyasa değeriyle birlikte değerlendirdi. Çalışmanın yayımlanan özetinde, rotasyonun başarıyla ilişkisinin takım değeri yükseldikçe güçlendiği belirtildi. Bu bulgu, bütün takımlara aynı değişiklik sayısını önermenin neden iyi bir çözüm olmadığını anlatıyor; bizim ilk 10 haftalık sonuçlarımızı doğrulayan bir kanıt yerine geçmiyor.

Asıl soru: Değiştirince ne kaybediyorsun?

İlk 10 haftadan “aynı 11’le devam eden kazanır” sonucu çıkmadı. Galatasaray hem daha fazla isim değiştirdi hem lider oldu; Beşiktaş aynı değişiklik grubunda daha az puan topladı. Erzurumspor FK ise sezonun yükünü daha dar bir çekirdeğe verdi. Bu tercihlerin hepsini tek başına istikrar veya istikrarsızlık diye adlandırmak, takımların koşullarını açıklamıyor.

Daha anlamlı soru şu: Bir oyuncu çıkıp diğeri girdiğinde takımın yapabildikleri ne kadar değişiyor? Kadro değeri ve bu değerin dağılımı, buna bakmak için bir başlangıç verdi. Süre dağılımı da teknik direktörün bu havuzun ne kadarını kullandığını gösterdi. Ama sakatlıkları, oyuncuların rollerini ve her maçın başlangıç kadrosundaki kaliteyi bilmeden, daha fazla değişikliğin tek başına daha iyi olduğunu söylemek hâlâ mümkün değil. Bu yazının vardığı sonuç, az değişikliği bir başarı ölçüsü saymamak; değişikliğin arkasındaki seçenekleri ve sahadaki karşılığını birlikte değerlendirmek.